Niniejszy referat zosta\u0142 przygotowany na podstawie jego diariusza. Od 1719 roku Micha\u0142 Kazimierz Radziwi\u0142\u0142 zacz\u0105\u0142 prowadzi\u0107 diariusz typu kalendarzowego, kt\u00f3ry systematycznie uzupe\u0142nia\u0142 niemal a\u017c do swojej \u015bmierci w 1761 roku. Dokument przechowywany jest w Archiwum G\u0142\u00f3wnym Akt Dawnych w Warszawie. Odr\u0119czna kopia diariusza zosta\u0142a zdigitalizowana i jest dost\u0119pna w wymienionym archiwum; zachowa\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c oryginalne zapiski na kartach kalendarzy, jednak nie s\u0105 one dost\u0119pne dla szerszej publiczno\u015bci.
Kalendarze na polecenie M. K. Radziwi\u0142\u0142a by\u0142y przepisywane i na ko\u0144cu ka\u017cdego roku podpisywane przez niego samego, w ten spos\u00f3b potwierdzaj\u0105c autentyczno\u015b\u0107 kopii.
W diariuszu Radziwi\u0142\u0142 skrupulatnie notowa\u0142 odwiedzane miejscowo\u015bci, przejechane mile, spotkanych w drodze i odwiedzanych szlachcic\u00f3w, urz\u0119dnik\u00f3w Rzeczypospolitej, dolegliwo\u015bci swoje i cz\u0142onk\u00f3w rodziny, podstawowe zaj\u0119cia dnia codziennego (prac\u0119 w Sejmie, sejmiku, Trybunale, udzia\u0142 w polowaniach, ucztach, nabo\u017ce\u0144stwach, odwiedzane ko\u015bcio\u0142y, klasztory, wykonywane praktyki religijne).
W diariuszu, obok prostych notatek o charakterze codziennym, obfituje on w szczeg\u00f3\u0142y dotycz\u0105ce \u017cycia codziennego, kt\u00f3re ukazuj\u0105 \u00f3wczesne normy spo\u0142eczne, tradycje \u015bwi\u0119towania, specyfik\u0119 \u017cycia publicznego i zawi\u0142o\u015bci polityczne.<\/p>\n\n\n\n
Zapusty to wa\u017cne \u015bwi\u0119to przedwielkanocne, szeroko obchodzone w Wielkim Ksi\u0119stwie Litewskim, jednak w historiografii okres ten jest traktowany marginalnie i stanowi raczej przedmiot bada\u0144 etnolog\u00f3w.<\/strong> Zapusty, znane w Europie Zachodniej bardziej jako karnawa\u0142, to archaiczne \u015bwi\u0119to poprzedzaj\u0105ce pocz\u0105tek Wielkiego Postu, kt\u00f3rego nazwa pochodzi od \u0142aci\u0144skich s\u0142\u00f3w oznaczaj\u0105cych \u201erezygnacj\u0119 z mi\u0119sa\u201d.<\/strong> <\/p>\n\n\n\n Pierwsze opisy karnawa\u0142\u00f3w w \u017ar\u00f3d\u0142ach pisanych s\u0105 najcz\u0119\u015bciej po\u015brednie, gdy\u017c pojawia\u0142y si\u0119 w zakazach ko\u015bcielnych lub kazaniach moralizatorskich, pot\u0119piaj\u0105cych pewne tradycje zapustne, takie jak maski i pochody przebiera\u0144c\u00f3w. Zatem najpierw dowiadujemy si\u0119, czego nie nale\u017cy robi\u0107. Spr\u00f3bujmy teraz dowiedzie\u0107 si\u0119, co jednak robiono.<\/p>\n\n\n\n \u0179r\u00f3d\u0142a odzwierciedlaj\u0105ce codzienno\u015b\u0107 pierwszej po\u0142owy XVIII wieku (diariusze, wspomnienia, listy) pokazuj\u0105, \u017ce zapusty by\u0142y ulubionym okresem \u015bwi\u0105tecznym w\u015br\u00f3d szlachty4<\/a><\/sup>. Czas ich trwania by\u0142 r\u00f3\u017cnie okre\u015blany. Niekiedy uto\u017csamiano go z ca\u0142ym okresem mi\u0119sopustnym. Ustalony by\u0142 tylko ostatni dzie\u0144 \u2013 wtorek przed \u015arod\u0105 Popielcow\u0105 i pocz\u0105tkiem Wielkiego Postu. Czasami okres ten liczono od \u015bwi\u0119ta Objawienia Pa\u0144skiego (Trzech Kr\u00f3li, 6 stycznia), czasami od ostatniego czwartku przed Wielkim Postem, czasami od soboty, a niekiedy od wtorku. By\u0142 on po\u015bwi\u0119cony rozrywkom i intensywnemu \u017cyciu towarzyskiemu \u2013 udzia\u0142owi w ucztach i karnawa\u0142ach.<\/p>\n\n\n\n W pierwszych latach prowadzenia diariusza zapusty nie by\u0142y szczeg\u00f3lnie akcentowane, jednak w 1722 roku Radziwi\u0142\u0142 Rybe\u0144ko sp\u0119dzi\u0142 ko\u0144c\u00f3wk\u0119 zimy na dworze kr\u00f3la Augusta II w Dre\u017anie. <\/p>\n\n\n\n W latach 1719\u20131724 zapusty by\u0142y wspominane jedynie podczas podr\u00f3\u017cy zagranicznych, natomiast od 1725 roku wzmianki te staj\u0105 si\u0119 cz\u0119stsze, a\u017c staj\u0105 si\u0119 coroczne. W ca\u0142ym okresie 1719\u20131761 magnat wspomina\u0142 zapusty bezpo\u015brednio lub po\u015brednio (np. podkre\u015blaj\u0105c, \u017ce w tym czasie chorowa\u0142 i nie uczestniczy\u0142) 29 razy.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Dane zawarte w diariuszu pozwalaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c okre\u015bli\u0107 \u015bredni czas trwania okresu \u015bwi\u0105tecznego, podczas kt\u00f3rego wspominano rozrywki charakterystyczne dla zapust\u00f3w. Widzimy, \u017ce \u015bredni czas trwania wynosi\u0142 3 dni (wtorek, poniedzia\u0142ek, niedziela).<\/p>\n\n\n\n Najdok\u0142adniej Radziwi\u0142\u0142 opisa\u0142 okres zapust\u00f3w w 1725 roku, kt\u00f3ry sp\u0119dzi\u0142 w Czartorysku, w dobrach Janusza Wi\u015bniowieckiego, gdzie z okazji zapust\u00f3w organizowano rozrywki, a m\u0142odzieniec zamierza\u0142 pozna\u0107 jego c\u00f3rk\u0119 Franciszk\u0119 Urszul\u0119 Wi\u015bniowieck\u0105. Spieszy\u0142 si\u0119 na zapusty do dworu Wi\u015bniowieckich, poniewa\u017c by\u0142a to wyj\u0105tkowo dogodna okazja, by podczas uczt zapozna\u0107 si\u0119 z interesuj\u0105c\u0105 go pann\u0105. G\u0142\u00f3wnymi rozrywkami tego okresu by\u0142y ta\u0144ce, karnawa\u0142 i reduty. Do ta\u0144c\u00f3w, oczywi\u015bcie, potrzebna by\u0142a muzyka. Radziwi\u0142\u0142 Rybe\u0144ko nie opisuje jej w swoim diariuszu, dlatego opieramy si\u0119 na monografii Ireny Bie\u0144kowskiej5<\/a><\/sup> po\u015bwi\u0119conej muzyce na dworze brata magnata, Hieronima Floriana. Stara\u0142 si\u0119 on przyci\u0105ga\u0107 na sw\u00f3j dw\u00f3r najzdolniejszych muzyk\u00f3w z Europy Zachodniej. Opis redut znajdziemy u Kitowicza, kt\u00f3ry twierdzi, \u017ce ta forma obchod\u00f3w zapust\u00f3w spopularyzowa\u0142a si\u0119 w Warszawie za panowania Augusta III. By\u0142y one organizowane od Nowego Roku do pocz\u0105tku Wielkiego Postu we wtorki i czwartki. Wed\u0142ug tego duchownego reduty sk\u0142ada\u0142y si\u0119 z trzech cz\u0119\u015bci \u2013 ta\u0144c\u00f3w, gry w karty i wzajemnego ogl\u0105dania masek oraz zgadywania, kto si\u0119 pod nimi kryje. Okres zapust\u00f3w by\u0142 \u015bwi\u0119tem \u015bwieckim, osadzonym pomi\u0119dzy wielkimi \u015bwi\u0119tami religijnymi roku liturgicznego, dlatego bardzo cz\u0119sto okres zapust\u00f3w rozpoznajemy w diariuszu poprzez okre\u015blone praktyki religijne, kt\u00f3re magnat akcentowa\u0142 w swoich zapiskach. Drug\u0105 wyra\u017an\u0105 cech\u0105 tego okresu jest udzia\u0142 Radziwi\u0142\u0142a w nabo\u017ce\u0144stwach Czterdziestogodzinnych (Quadraginta Horarum) \u2013 katolickiej tradycji nieprzerwanej adoracji Naj\u015bwi\u0119tszego Sakramentu, trwaj\u0105cej oko\u0142o czterdziestu godzin i symbolizuj\u0105cej obecno\u015b\u0107 Chrystusa w grobie. Om\u00f3wiwszy, jak i w jakim zakresie obchodzono zapusty, warto r\u00f3wnie\u017c spojrze\u0107, gdzie Radziwi\u0142\u0142 sp\u0119dza\u0142 to \u015bwi\u0119to. <\/p>\n\n\n\n Podsumowanie<\/strong><\/p>\n\n\n\n Diariusz Micha\u0142a Kazimierza Radziwi\u0142\u0142a dostarcza rzadkiego i cennego wgl\u0105du w to, jak zapusty by\u0142y obchodzone przez litewsk\u0105 szlacht\u0119 w XVIII wieku. Cho\u0107 czasem skromne, te uroczysto\u015bci cz\u0119sto wype\u0142nione by\u0142y ta\u0144cami, balami maskowymi, spotkaniami rodzinnymi i wizytami towarzyskimi. Praktyki religijne, takie jak spowied\u017a, adoracja oraz uczestnictwo w bractwach, r\u00f3wnie\u017c towarzyszy\u0142y temu \u015bwi\u0105tecznemu czasowi.<\/p>\n\n\n\n Diariusz pokazuje, \u017ce dla Radziwi\u0142\u0142a zapusty by\u0142y nie tylko czasem rado\u015bci, lecz tak\u017ce wa\u017cnym momentem \u017cycia spo\u0142ecznego, kulturalnego i duchowego.<\/p>\n\n\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Referat wyg\u0142oszony podczas konferencji \u201eHistoria, kultura i dziedzictwo dwor\u00f3w w Europie \u015arodkowo-Wschodniej\u201c, Kowno, 24\u201326 kwietnia 2025 roku. Wielki Hetman i Wojewoda Wile\u0144ski Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego Micha\u0142 Kazimierz Radziwi\u0142\u0142 Rybe\u0144ko (1702\u20131762) by\u0142 jednym z najbardziej wp\u0142ywowych magnat\u00f3w XVIII-wiecznego Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego. Cho\u0107 oceniany przez historyk\u00f3w niejednoznacznie, Radziwi\u0142\u0142 potrafi\u0142 osi\u0105gn\u0105\u0107 znacz\u0105cy wp\u0142yw na \u017cycie polityczne i spo\u0142eczne… Continue reading Obchody zapustne w Diariuszu M. K. Radziwi\u0142\u0142a Rybe\u0144ki<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"[{\"content\":\"Kitowicz, J\u0119drzej. Opis obyczaj\u00f3w i zwyczaj\u00f3w za panowania Augusta III<\/em>. Warszawa: Pa\u0144stwowy Instytut Wydawniczy, 1985. https:\/\/wolnelektury.pl\/media\/book\/pdf\/kitowicz-opis-obyczajow-i-zwyczajow-za-panowania-augusta-iii.pdf<\/a>.
W Internecie mo\u017cna znale\u017a\u0107 do\u015b\u0107 og\u00f3lne artyku\u0142y po\u015bwi\u0119cone okresowi zapust\u00f3w, a w publikacjach przegl\u0105dowych rezydencji kr\u00f3lewskiej w Wilanowie opierano si\u0119 na dziele katolickiego ksi\u0119dza J\u0119drzeja Kitowicza1<\/a><\/sup>, \u017cyj\u0105cego w XVIII wieku, opublikowanym w 1840 roku. Tekst ten stanowi wi\u0119c raczej \u017ar\u00f3d\u0142o przygotowane przez wsp\u00f3\u0142czesnego autora ni\u017c opracowanie naukowe.
Kilka stron zapustowemu karnawa\u0142owi na dworze kr\u00f3lewskim po\u015bwi\u0119ci\u0142a polska historyczka Bo\u017cena Popio\u0142ek2<\/a><\/sup> w swojej monografii dotycz\u0105cej \u017cycia codziennego na dworze.
O karnawale w sensie og\u00f3lnym pisa\u0142 polski kulturoznawca Wojciech Dudzik3<\/a><\/sup>, zatem teoretyczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 niniejszego referatu rozwijali\u015bmy w oparciu o t\u0119 monografi\u0119, jednak r\u00f3wnie\u017c i w niej bardziej szczeg\u00f3\u0142owo om\u00f3wione s\u0105 tradycje \u015bwi\u0119towania dopiero od po\u0142owy XIX wieku.<\/p>\n\n\n\n
By\u0142a to ostatnia okazja do spo\u017cywania mi\u0119sa przed trwaj\u0105cym 40 dni Wielkim Postem. Ju\u017c od po\u0142owy X wieku wiadomo, \u017ce karnawa\u0142 by\u0142 dobrze ugruntowanym \u015bwi\u0119tem, por\u00f3wnywanym do najwi\u0119kszych uroczysto\u015bci chrze\u015bcija\u0144skich.<\/p>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/echorybenki.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/image-7.png\")
Tradycja ta znana by\u0142a w Polsce ju\u017c od pocz\u0105tku XV wieku, kiedy to za czas\u00f3w W\u0142adys\u0142awa Jagie\u0142\u0142y odnotowano wydatki dworu kr\u00f3lewskiego na organizacj\u0119 tego \u015bwi\u0119ta. Zygmunt Stary w latach 1500\u20131501, przebywaj\u0105c na dworze swojego brata W\u0142adys\u0142awa na W\u0119grzech, r\u00f3wnie\u017c uczestniczy\u0142 w karnawale, dlatego magnaci Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego znali t\u0119 tradycj\u0119 i p\u00f3\u017aniej sami j\u0105 realizowali w swoich dworach.<\/p>\n\n\n\n
W\u0142adca Rzeczypospolitej August II, na\u015bladuj\u0105c kr\u00f3la Francji Ludwika XIV, nie tylko organizowa\u0142 imponuj\u0105ce uroczysto\u015bci, lecz tak\u017ce aktywnie w nich uczestniczy\u0142, cz\u0119sto nawet przewy\u017cszaj\u0105c model wersalski. Karnawa\u0142y, koncerty, spektakle, jarmarki, karuzele i inne uroczyste rozrywki by\u0142y zwi\u0105zane zar\u00f3wno z najwa\u017cniejszymi wydarzeniami pa\u0144stwowymi, jak i interesami dynastycznymi, a jednocze\u015bnie dostarcza\u0142y kr\u00f3lowi osobistej przyjemno\u015bci i mo\u017cliwo\u015bci samowyrazu. August II szczerze cieszy\u0142 si\u0119 swoim udzia\u0142em w uroczysto\u015bciach, podkre\u015blaj\u0105c swoj\u0105 si\u0142\u0119 fizyczn\u0105, sprawno\u015b\u0107 i energi\u0119, dlatego m\u0142odemu Radziwi\u0142\u0142owi r\u00f3wnie\u017c zale\u017ca\u0142o, by zobaczy\u0107 taki spektakl od \u015brodka. Wieczorami m\u0142ody magnat ucz\u0119szcza\u0142 na reduty i komedie, a po miesi\u0105cu, 17 lutego, podczas g\u0142\u00f3wnych zmaga\u0144 ju\u017c w przebraniach, bra\u0142 udzia\u0142 przebrany w kostium Arlekina.<\/p>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/echorybenki.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/image.png\")
W swoich rezydencjach w Nie\u015bwie\u017cu r\u00f3wnie\u017c organizowa\u0142 tego typu rozrywki z okazji szczeg\u00f3lnych wydarze\u0144. Oto 26 lipca 1724 roku, chc\u0105c zosta\u0107 pos\u0142em na sejmik nowogr\u00f3dzki, zaprosi\u0142 do Nie\u015bwie\u017ca ca\u0142\u0105 wojew\u00f3dztwo i po obiedzie zorganizowa\u0142 karuzel\u0119. Wieczorem o\u015bwietli\u0142 park i drog\u0119 do A\u0142by, gdzie w jednej z sal jego rezydencji odbywa\u0142 si\u0119 bal, a w drugiej \u2013 kolacja. W pa\u017adzierniku 1729 roku w A\u0142bie ponownie zorganizowano karuzel\u0119, reduty i karnawa\u0142. W czerwcu 1731 roku z okazji \u015bwi\u0119ce\u0144 Laskarego na biskupa Zenopolitano, karuzela zosta\u0142a zorganizowana w rezydencji Radziwi\u0142\u0142a w O\u0142yce, gdzie wcze\u015bniej nakaza\u0142 wyr\u00f3wna\u0107 plac. We wrze\u015bniu 1738 roku w Nie\u015bwie\u017cu ponownie odby\u0142a si\u0119 karuzela.
Podsumowuj\u0105c dane z diariusza, widzimy, \u017ce karuzela w Nie\u015bwie\u017cu by\u0142a organizowana dwa razy w roku \u2013 w czerwcu i we wrze\u015bniu. Najprawdopodobniej wi\u0105za\u0142o si\u0119 to z obchodami urodzin Radziwi\u0142\u0142a w czerwcu oraz dniem jego patrona, \u015bw. Micha\u0142a Archanio\u0142a, we wrze\u015bniu. Jednak karuzela by\u0142a r\u00f3wnie\u017c wzmiankowana w grudniu 1745 roku, kiedy to m\u0119\u017cczy\u017ani rywalizowali, a kobiety je\u017adzi\u0142y saniami.
W okresie zapust\u00f3w magnat nie organizowa\u0142 karuzeli w Wielkim Ksi\u0119stwie Litewskim, jednak bez w\u0105tpienia udzia\u0142 w tej rozrywce na dworze kr\u00f3lewskim podczas zapust\u00f3w mia\u0142 wp\u0142yw na organizowanie karuzel w rezydencjach Radziwi\u0142\u0142a.<\/p>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/echorybenki.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/image-1.png\")
<\/figure>\n\n\n\n
Okres zapust\u00f3w kojarzy\u0142 si\u0119 magnatowi z rozrywkami i rado\u015bci\u0105. Jednym z najcz\u0119\u015bciej spotykanych okre\u015ble\u0144 tego okresu jest \u201eweso\u0142o\u201d \u2013 sp\u0119dzili\u015bmy dzie\u0144 weso\u0142o, bawili\u015bmy si\u0119 itp. Cho\u0107 zdarza\u0142y si\u0119 lata, gdy magnat opuszcza\u0142 to \u015bwi\u0119to z powodu choroby lub \u017ca\u0142oby, cz\u0119sto to odnotowywa\u0142. Najcz\u0119\u015bciej w tym dniu albo przyjmowa\u0142 go\u015bci, albo odwiedza\u0142 innych magnat\u00f3w Rzeczypospolitej. Tylko kilka razy w og\u00f3le nie akcentowa\u0142 w diariuszu okresu zapust\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/echorybenki.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/image-2.png\")
<\/figure>\n\n\n\n
Warto r\u00f3wnie\u017c pami\u0119ta\u0107, \u017ce po zapustach nast\u0119puje 40 dni Wielkiego Postu, w czasie kt\u00f3rego nale\u017ca\u0142o prowadzi\u0107 bardziej wstrzemi\u0119\u017aliwe \u017cycie, unikaj\u0105c zabaw, a wi\u0119c \u017cycie towarzyskie na dworach zamiera\u0142o.
Istotne jest, \u017ce magnat bardzo szczeg\u00f3\u0142owo opisa\u0142 znajomo\u015b\u0107 ze swoj\u0105 przysz\u0142\u0105 \u017con\u0105 w\u0142a\u015bnie w okresie zapust\u00f3w, gdy \u017cycie towarzyskie na dworach t\u0119tni\u0142o. Oto wed\u0142ug wylicze\u0144 polskiej historyczki Bernadetty Manys, w latach 1739\u20131748 w Wilnie odby\u0142o si\u0119 463 \u015bluby, z czego wi\u0119kszo\u015b\u0107 przypada\u0142a na miesi\u0105ce luty\u2013marzec, czyli na okres zapust\u00f3w. Spo\u015br\u00f3d 29 zapust\u00f3w (licz\u0105c ostatnie 3 dni), odnotowanych w diariuszu, a\u017c 12 razy magnat uczestniczy\u0142 w \u015blubach. W tym okresie starano si\u0119 zawiera\u0107 ma\u0142\u017ce\u0144stwa i \u0142\u0105czy\u0107 uroczysto\u015bci z organizowanymi na dworach ucztami i balami.<\/p>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/echorybenki.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/image-3-1024x742.png\")
Zapusty w 1749 roku, pierwsze po \u015bmierci matki braci, zorganizowane w jego dawnej rezydencji w Bia\u0142ej, trafi\u0142y zar\u00f3wno do historiografii, jak i do diariusza jako szczeg\u00f3lnie uroczyste. Wtedy w rezydencji Radziwi\u0142\u0142\u00f3w zebra\u0142o si\u0119 do 100 os\u00f3b przebranych za postaci z mitologii rzymskiej. Radziwi\u0142\u0142 Rybe\u0144ko przebra\u0142 si\u0119 za Jowisza, a Franciszka Urszula \u2013 za bogini\u0119 m\u0105dro\u015bci Pallas.
Nast\u0119pnego dnia uczestnicy karnawa\u0142u przebierali si\u0119 za przedstawicieli r\u00f3\u017cnych narod\u00f3w. Przebranie Radziwi\u0142\u0142 szczeg\u00f3\u0142owo opisuje tylko raz, w 1737 roku, kiedy to w przeddzie\u0144 urodzin swojej \u017cony Franciszki Urszuli Wi\u015bniowieckiej, 12 lutego, przebra\u0142 si\u0119 za ch\u0142opa i przyby\u0142 do Nie\u015bwie\u017ca wraz z orszakiem weselnym, a \u017cona go nie rozpozna\u0142a.<\/p>\n\n\n\n
Jednak sam Radziwi\u0142\u0142 zapisa\u0142, \u017ce uczestniczy\u0142 w redutach warszawskich ju\u017c podczas zapust\u00f3w w 1726 roku. Cho\u0107 ta rozrywka by\u0142a mu znana, to jednak w redutach uczestniczy\u0142 zaledwie kilka razy, g\u0142\u00f3wnie podczas pobytu w Warszawie lub w miastach Europy Zachodniej.<\/p>\n\n\n\n
W przypadkach, gdy zapusty nie by\u0142y wspomniane bezpo\u015brednio \u2013 pierwsz\u0105 ich zapowiedzi\u0105 w diariuszu by\u0142 niedzielny wpis o modlitwie na kl\u0119czkach wype\u0142niaj\u0105cej zobowi\u0105zania wobec Bractwa \u015awi\u0119tej Rodziny Jezusa, dzia\u0142aj\u0105cego przy klasztorze kapucyn\u00f3w w Loreto, do kt\u00f3rego magnat wst\u0105pi\u0142 podczas pobytu w Pradze.
Bractwo przy tym klasztorze w Pradze zosta\u0142o za\u0142o\u017cone w 1694 roku i szczeg\u00f3lnie zyska\u0142o na popularno\u015bci dzi\u0119ki przywilejowi zak\u0142adania filii (pomocniczych bractw), co pozwala\u0142o unikn\u0105\u0107 biurokracji i trudno\u015bci administracyjnych, dlatego ju\u017c w 1726 roku liczy\u0142o oko\u0142o 873 898 cz\u0142onk\u00f3w. Bractwo by\u0142o popularne w\u015br\u00f3d arystokracji europejskiej \u2013 w 1767 roku liczba cz\u0142onk\u00f3w (\u0142\u0105cznie, a nie tylko aktywnych) wynosi\u0142a 2 miliony, z czego 49 to monarchowie, 3118 ksi\u0105\u017c\u0105t i hrabi\u00f3w, 13 912 drobniejszych szlachcic\u00f3w, 51 759 biskup\u00f3w, pra\u0142at\u00f3w i duchownych.
Magnat w tym dniu r\u00f3wnie\u017c przyst\u0119powa\u0142 do spowiedzi i przyjmowa\u0142 Naj\u015bwi\u0119tszy Sakrament.<\/p>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/echorybenki.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/image-4.png\")
<\/figure>\n\n\n\n
Zwyczaj ten powsta\u0142 w Mediolanie w 1527 roku, a oficjalne instrukcje zosta\u0142y zatwierdzone przez papie\u017ca Klemensa XII w 1731 roku. Nabo\u017ce\u0144stwa te podkre\u015bla\u0142y uroczysty charakter, zaanga\u017cowanie wsp\u00f3lnoty, szczeg\u00f3lne przygotowanie o\u0142tarza oraz nieprzerwan\u0105 adoracj\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Nie uda\u0142o si\u0119 ustali\u0107, by w tym okresie Radziwi\u0142\u0142 szczeg\u00f3lnie akcentowa\u0142 swoje miejsce pobytu, jednak widzimy, \u017ce stara\u0142 si\u0119 sp\u0119dza\u0107 to \u015bwi\u0119to w swoich rezydencjach, najcz\u0119\u015bciej w Nie\u015bwie\u017cu.
Wskazywa\u0142 r\u00f3wnie\u017c go\u015bci, kt\u00f3rych przyjmowa\u0142, jednak wydaje si\u0119, \u017ce wspomina\u0142 tylko najznakomitszych z nich. Najcz\u0119\u015bciej zaznacza\u0142, \u017ce odwiedzali go cz\u0142onkowie rodziny (siostry, Radziwi\u0142\u0142owie z innych linii), jednak nie wygl\u0105da na to, by zale\u017ca\u0142o mu na dok\u0142adnym wymienieniu wszystkich go\u015bci. Bardzo cz\u0119sto wspomina\u0142 po prostu, \u017ce by\u0142o wielu go\u015bci.<\/p>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/echorybenki.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/image-5.png\")
<\/figure>\n\n\n\n
Drug\u0105 skrajno\u015bci\u0105 by\u0142y sytuacje, gdy go\u015bci nie by\u0142o wcale \u2013 w\u00f3wczas podkre\u015bla\u0142, \u017ce sp\u0119dza zapusty w gronie domownik\u00f3w. Jednak w istocie nie wiemy, kto dok\u0142adnie wchodzi\u0142 w sk\u0142ad tego grona. Najprawdopodobniej \u017cona i dzieci, poniewa\u017c siostry i ich ma\u0142\u017conk\u00f3w magnat ju\u017c wyra\u017anie wymienia\u0142.<\/p>\n\n\n\n
\u21a9\ufe0e<\/a><\/li>
\u21a9\ufe0e<\/a><\/li>
\u21a9\ufe0e<\/a><\/li>
\u21a9\ufe0e<\/a><\/li><\/ol>\n\n\n
\",\"id\":\"45397020-d529-4fba-ade8-3388c68dbf01\"},{\"content\":\"Popio\u0142ek, Bo\u017cena. Rytua\u0142y codzienno\u015bci. \u015awiat szlacheckiego dworu w osiemnastowiecznej Rzeczypospolitej<\/em>. Muzeum Pa\u0142acu Kr\u00f3la Jana III w Wilanowie, 2022.
\",\"id\":\"30a3d87a-99e7-4361-abcd-3433f124fc79\"},{\"content\":\"Dudzik. Karnawa\u0142y w kulturze<\/em>. Wydawnictwo Sic!, 2005. https:\/\/ikp.uw.edu.pl\/publikacje\/karnawaly-w-kulturze\/<\/a>.
\",\"id\":\"285ef5ec-c12d-4fc8-8fb5-57cce9a24f3c\"},{\"content\":\"Popio\u0142ek, Bo\u017cena. Rytua\u0142y codzienno\u015bci. \u015awiat szlacheckiego dworu w osiemnastowiecznej Rzeczypospolitej<\/em>. Muzeum Pa\u0142acu Kr\u00f3la Jana III w Wilanowie, 2022, s. 393.\",\"id\":\"e901db3f-4a24-4462-9a96-85cb7ffa221a\"},{\"content\":\"Bie\u0144kowska, Irena. Muzyka na dworze ksi\u0119cia Hieronima Floriana Radziwi\u0142\u0142a<\/em>. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2013.
\",\"id\":\"12e2f570-6c92-4b69-9f4c-e143f9663f5a\"}]"},"categories":[26,28],"tags":[],"class_list":["post-200","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ciekawostki","category-konferecje-naukowe","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/echorybenki.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/200","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/echorybenki.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/echorybenki.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/echorybenki.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/echorybenki.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=200"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/echorybenki.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/200\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":212,"href":"https:\/\/echorybenki.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/200\/revisions\/212"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/echorybenki.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=200"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/echorybenki.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=200"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/echorybenki.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=200"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}